خلاصه کتاب پشت پرده ی ریاکاری: چگونه به هرکس دروغ می گوییم، به ویژه به خودمان ( نویسنده دن آریلی )

انسان ها، حتی باوجدان ترینشان، گاهی دروغ می گویند و تقلب می کنند؛ این کتاب ریشه ها و عوامل فریبکاری را عمیقاً بررسی می کند و نشان می دهد که دروغگویی پدیده ای پیچیده تر از تصور ما است. آیا تا به حال به این فکر کرده اید که چرا این اتفاق می افتد و چگونه می توان آن را مهار کرد؟

در دنیای پر رمز و راز رفتار انسان، پدیده ای به نام فریبکاری همواره ذهن کنجکاو اندیشمندان را به خود مشغول داشته است. دن آریلی، استاد برجسته اقتصاد رفتاری و نویسنده پرفروش کتاب هایی همچون «نابخردی های پیش بینی پذیر»، در کتاب تأثیرگذار خود با عنوان «پشت پرده ریاکاری: چگونه به هرکس دروغ می گوییم، به ویژه به خودمان»، خوانندگان را به سفری عمیق در لایه های پنهان صداقت و عدم صداقت بشر دعوت می کند. او با تکیه بر مجموعه ای از آزمایش های جذاب و گاه شوکه کننده، تصویری متفاوت از دروغگویی ارائه می دهد؛ تصویری که نشان می دهد فریبکاری تنها به انگیزه سود مالی محدود نمی شود، بلکه پدیده ای پیچیده، گسترده و عمیقاً ریشه دار در روان انسان است.

در این سفر فکری، آریلی به ما کمک می کند تا نه تنها ریشه های پنهان فریبکاری در دیگران را درک کنیم، بلکه با دلایل و مکانیزم های خودفریبی و دروغگویی هایی که حتی خودمان به خودمان می گوییم، آشنا شویم. این مقاله تلاش می کند تا چکیده ای جامع از این اثر ارزشمند را ارائه دهد و با تمرکز بر مفاهیم کلیدی و آزمایش های محوری آن، خواننده را با بینش هایی عملی و قابل استفاده برای زندگی روزمره، محیط کار و حتی خودشناسی تجهیز کند.

مدل بزه خردمندانه: فراتر از سود و زیان مادی

مدل سنتی بزه خردمندانه (Rational Crime Model) به انسان به چشم موجودی منطقی نگاه می کند که قبل از ارتکاب هر عملی، از جمله تقلب یا دروغگویی، به دقت سود و زیان آن را محاسبه می کند. بر اساس این دیدگاه، اگر سودی که از تقلب به دست می آید بیشتر از خطر لو رفتن و مجازات باشد، فرد با کمال خردمندی دست به این کار می زند. این مدل فرض می کند که انسان ها با سنجش دقیق پیامدها، تصمیم می گیرند که آیا تقلب برایشان «ارزشمند» است یا خیر. به عبارتی، این مدل، تقلب را یک تصمیم اقتصادی محض می داند که تحت تأثیر عوامل بیرونی مانند شدت مجازات و احتمال کشف شدن قرار می گیرد.

اما دن آریلی این مدل را ناکافی و بیش از حد ساده انگارانه می داند. او معتقد است که انسان ها تنها بر اساس منفعت مادی عمل نمی کنند و عوامل روانی و اخلاقی نیز نقش پررنگی در تصمیم گیری برای فریبکاری دارند. آریلی با آزمایش های متعدد خود نشان می دهد که رفتار انسان ها در مواجهه با وسوسه تقلب، بسیار پیچیده تر از یک محاسبه ساده سود و زیان است. او این نظریه را مطرح می کند که در ذهن هر انسانی دو نیروی متضاد در حال کشمکش هستند: از یک سو، میل به کسب منفعت و رسیدن به دستاوردهای بیشتر، و از سوی دیگر، میل شدید به حفظ تصویر اخلاقی و مثبت از خود. انسان می خواهد هم از مزایای تقلب بهره مند شود و هم همچنان خود را فردی صادق و درستکار بداند. این تعارض درونی، موتور محرکه بسیاری از رفتارهای فریبکارانه است که لزوماً با منطق سنتی سودآوری همخوانی ندارد.

او اعتقاد دارد که انسان ها در یک مرز باریک بین این دو نیرو حرکت می کنند؛ آن ها تا حدی تقلب می کنند که هنوز بتوانند در آینه نگاه کرده و خود را فردی خوب و اخلاقی ببینند. این یعنی تقلب معمولاً در مقیاس های کوچک تر و با توجیهات درونی رخ می دهد، نه در ابعاد گسترده و کاملاً خردمندانه که مدل سنتی پیش بینی می کند. در واقع، بخش بزرگی از فریبکاری های روزمره ما، نه از روی خباثت محض، بلکه از روی تلاش برای تعادل بخشیدن بین منفعت شخصی و حفظ هویت اخلاقی مان سرچشمه می گیرد.

قصه بافی: توجیهات پنهان برای حفظ تصویر اخلاقی

یکی از محوری ترین مفاهیمی که دن آریلی در کتاب «پشت پرده ریاکاری» مطرح می کند، مکانیزم روانی «قصه بافی» (Rationalization) است. این مفهوم به ما کمک می کند تا بفهمیم چگونه انسان ها می توانند دروغ بگویند، تقلب کنند، و همزمان خود را افرادی خوب و باوجدان تصور کنند. این همان تلاشی است که در کشمکش میان میل به کسب منفعت و میل به حفظ تصویر اخلاقی از خود، به یاری ما می آید.

مغز انسان به طرز شگفت آوری در توجیه کردن رفتارها و تصمیمات خود استاد است. وقتی فردی دست به عملی غیرصادقانه می زند، برای کاهش «تعارض شناختی» (Cognitive Dissonance) که از ناهماهنگی بین عملش و باورهای اخلاقی اش سرچشمه می گیرد، شروع به قصه بافی می کند. این قصه بافی ها، روایت هایی هستند که فرد برای خودش می سازد تا رفتار غیرصادقانه را منطقی، موجه و حتی ضروری جلوه دهد. به این ترتیب، بار گناه و پشیمانی از روی دوشش برداشته می شود و تصویر اخلاقی اش دست نخورده باقی می ماند.

آریلی مثال های متعددی از این قصه بافی ها را در کتابش مطرح می کند. مثلاً، کسی که یک خودکار را از محل کار خود برمی دارد، ممکن است با خود بگوید: «این شرکت خیلی سود می برد، یک خودکار که چیزی نیست، حقم است» یا «همکارم هم این کار را می کند، پس اشکالی ندارد.» این توجیهات باعث می شود که سرقت یک خودکار، در ذهن فرد به یک دزدی واقعی تبدیل نشود و او همچنان خود را فردی صادق بداند. در واقع، هرچه فاصله از پول نقد مستقیم بیشتر باشد، قصه بافی آسان تر می شود. دزدی یک خودکار یا دستمال کاغذی از اداره آسان تر از دزدی پول نقد از جیب همکار است؛ زیرا اولی را می توان به راحتی «جبران خسارت» یا «استفاده از منابع» توجیه کرد.

این قصه بافی ها می توانند در ابعاد مختلفی ظاهر شوند:

• «این کار ضرری به کسی نمی رساند»: مثلاً در مورد کپی کردن نرم افزار یا محتوای دیجیتال.
• «همه این کار را می کنند»: توجیه رفتار بر اساس هنجار اجتماعی غلط.
• «حق من بود»: احساس استحقاق کاذب برای دریافت چیزی به روش های غیرصادقانه.
• «اگر من این کار را نکنم، دیگری می کند»: توجیه برای فرار از مسئولیت اخلاقی.

مکانیزم قصه بافی نشان می دهد که مرز بین صداقت و فریبکاری بسیار باریک است و چگونه ذهن ما می تواند با ساختن روایت های دروغین برای خود، واقعیت را تغییر دهد تا تعادل روانی ما حفظ شود.

«ما از سودی که از راه تقلب به دست می آید، استقبال می کنیم؛ اما رفتارهای متقلبانه را دوست نداریم!» این جمله به خوبی نشان می دهد که انسان ها چگونه می خواهند همزمان هم منفعت طلب باشند و هم خود را اخلاقی بدانند.

عوامل تاثیرگذار بر فریبکاری: نگاهی به آزمایش های دن آریلی

دن آریلی با طراحی آزمایش های هوشمندانه و گاه بامزه، عوامل شگفت انگیزی را کشف می کند که بر میزان فریبکاری ما تأثیر می گذارند. این آزمایش ها نه تنها مدل سنتی بزه خردمندانه را به چالش می کشند، بلکه بینش های عمیقی در مورد پیچیدگی های رفتار انسانی ارائه می دهند. او نشان می دهد که چگونه شرایط محیطی و وضعیت روانی می توانند مرزهای اخلاقی ما را جابجا کنند.

خستگی و تحلیل رفتگی: دروازه ای به روی بی صداقتی

یکی از یافته های جالب آریلی این است که وقتی انسان ها خسته یا تحت فشار هستند، بیشتر مستعد تقلب می شوند. این موضوع ریشه در کاهش توانایی «خودکنترلی» (Self-control) دارد. خودکنترلی مانند یک ماهیچه است که با استفاده مداوم، خسته و ضعیف می شود. وقتی ما برای تصمیم گیری های سخت، تمرکز، یا مقاومت در برابر وسوسه ها انرژی زیادی صرف می کنیم، ذخایر خودکنترلی مان کاهش می یابد.

آزمایش ها نشان دادند افرادی که در طول روز کارهای شناختی دشواری انجام داده بودند یا دچار خستگی ذهنی بودند، احتمال بیشتری داشت که در آزمون های ارزیابی صداقت، تقلب کنند. ذهن خسته، کمتر توانایی مقاومت در برابر وسوسه را دارد و مکانیزم های قصه بافی راحت تر فعال می شوند. درس عملی این یافته بسیار روشن است: برای حفظ صداقت خود و دیگران، باید به اهمیت استراحت و مدیریت انرژی توجه کنیم. تصمیمات مهم اخلاقی یا موقعیت هایی که نیاز به صداقت بالایی دارند، نباید زمانی گرفته شوند که فرد کاملاً خسته و فرسوده است.

پذیرش اجتماعی و مسری بودن تقلب: وقتی قبح دروغ می ریزد

جامعه نقش پررنگی در تعیین مرزهای اخلاقی ما دارد. آریلی با داستان هایی همچون سرقت های کوچک در یک فروشگاه واشنگتن دی سی یا رسوایی بزرگ شرکت انران، نشان می دهد که چگونه تقلب می تواند از یک نفر به جمع سرایت کند. در فروشگاه واشنگتن، وقتی کارکنان دیدند که دیگران مقادیر کمی پول می دزدند و مجازات نمی شوند، قبح این کار ریخت و تقریباً همه شروع به انجام آن کردند. در مورد انران نیز، فرهنگ سازمانی که بر پایه فریبکاری بنا شده بود، به سرعت به تمام لایه های شرکت سرایت کرد.

آزمایش های آریلی نیز این ایده را تأیید می کنند: مشاهده تقلب دیگران، به ویژه اگر آن فرد عضوی از گروه خودی (in-group) باشد و مجازات نشود، باعث می شود که ما نیز به خود اجازه تقلب بدهیم. این پدیده را می توان «عادی سازی تقلب» نامید. اگر در یک محیط، تقلب به یک رفتار پذیرفته شده تبدیل شود، فرد احساس می کند که این عمل از نظر اجتماعی قابل قبول است و کمتر عذاب وجدان می گیرد. این عامل نشان می دهد که محیط و هنجارهای اجتماعی تا چه حد می توانند بر اخلاق فردی تأثیرگذار باشند.

فاصله از واقعیت: وقتی مادیات از تقلب دور می شوند

چرا دزدیدن یک خودکار از محل کار آسان تر از دزدیدن پول نقد است؟ این سوال محوری یکی دیگر از بینش های آریلی را آشکار می کند. هرچه فاصله روانی ما با آسیب مستقیم و ملموس تقلب بیشتر باشد، انجام آن آسان تر می شود. دزدی پول نقد، بلافاصله حس گناه و عمل خلاف را در ذهن بیدار می کند؛ زیرا پول یک نماد مستقیم و ملموس از ارزش است.

اما دزدیدن یک خودکار، یا استفاده غیرمجاز از خدمات و منابع دیجیتال (مانند کپی کردن نرم افزار، دانلود غیرقانونی موسیقی یا استفاده از اینترنت همسایه)، کمتر حس گناه را به همراه دارد. در این موارد، قصه بافی آسان تر است؛ فرد می تواند با خود بگوید که «این فقط یک خودکار است، شرکت که ورشکست نمی شود» یا «من که پول واقعی ندزدیدم». این فاصله روانی باعث می شود که فرد به راحتی بتواند خود را توجیه کند و همچنان تصویر اخلاقی خود را حفظ نماید. با گسترش اقتصاد دیجیتال و معاملات غیرنقدی، این نوع فریبکاری ها اهمیت بیشتری پیدا می کنند.

یادآوری های اخلاقی و نمادهای صداقت: تلنگری برای وجدان

آریلی در آزمایش های خود کشف کرد که یادآوری های اخلاقی، حتی اگر به نظر ساده و سطحی برسند، می توانند تأثیر قابل توجهی بر کاهش تقلب داشته باشند. در یکی از آزمایش ها، از شرکت کنندگان خواسته شد قبل از انجام یک آزمون ریاضی (که می توانستند در آن تقلب کنند)، ده فرمان را به یاد بیاورند یا سوگندنامه ای اخلاقی بنویسند. نتیجه شگفت انگیز بود: افرادی که این یادآوری های اخلاقی را تجربه کرده بودند، به میزان قابل توجهی کمتر تقلب کردند، حتی اگر به طور فعال به هیچ یک از ده فرمان اعتقادی نداشتند.

این یافته نشان می دهد که فعال سازی «کد اخلاقی درونی» افراد، می تواند به عنوان یک بازدارنده قوی عمل کند. این یادآوری ها به فرد تلنگر می زنند که خود را به عنوان یک موجود اخلاقی ببیند و با این تصویر درونی در تضاد قرار نگیرد. این درس عملی بزرگی برای سازمان ها، مدارس و حتی در زندگی شخصی دارد: روشن تر کردن هنجارهای اخلاقی و فراهم آوردن یادآورهای ساده از صداقت، می تواند به کاهش فریبکاری کمک شایانی کند.

تضاد منافع: نبرد بین اخلاق و منفعت شخصی

تضاد منافع زمانی رخ می دهد که منفعت شخصی فرد با وظیفه اخلاقی یا حرفه ای او در تضاد باشد. آریلی نشان می دهد که چگونه این موقعیت ها می توانند حتی افراد باوجدان را به سمت تقلب سوق دهند، بدون آنکه خودشان لزوماً متوجه شوند که در حال انجام کاری غیرصادقانه هستند. او در کتاب خود به مثال هایی مانند مشاوران مالی یا پزشکان اشاره می کند که ممکن است توصیه هایی را به مشتریان یا بیماران خود ارائه دهند که بیش از آنکه به نفع فرد باشد، به نفع جیب خودشان است.

در این موارد، قصه بافی نقش مهمی ایفا می کند؛ مشاور ممکن است با خود بگوید که «این محصول هرچند سود بیشتری برای من دارد، اما برای مشتری هم بد نیست» یا «این پزشک که فلان دارو را تجویز می کند، حتماً دلایل خوبی دارد و بیمار بهبود می یابد». تضاد منافع باعث می شود که خطوط بین صداقت و منفعت مبهم شوند و فرد بدون احساس گناه شدید، تصمیماتی بگیرد که به صورت غیرمستقیم به نفع خودش باشد. برای مقابله با این پدیده، آگاهی از وجود تضاد منافع و ایجاد ساختارهای شفاف برای کاهش آن ضروری است.

تاثیر نشانه های بیرونی: پیراهن تقلبی و بی اعتمادی

آریلی در یک آزمایش جالب دیگر، نشان می دهد که چگونه نشانه های کوچک بیرونی می توانند بر رفتار ما تأثیر بگذارند. او از شرکت کنندگان خواست تا یکی از دو عینک را به چشم بزنند: یکی کاملاً معمولی و دیگری عینکی که به نظر می رسید تقلبی و بی کیفیت است. سپس از آن ها خواسته شد تا وظایفی را انجام دهند که در آن ها امکان تقلب وجود داشت.

نتیجه این بود که افرادی که عینک تقلبی به چشم داشتند، تمایل بیشتری به تقلب داشتند و حتی نسبت به دیگران نیز بی اعتمادتر عمل می کردند. این آزمایش نشان می دهد که چگونه حتی نمادهای کوچک بی صداقتی (مانند استفاده از لباس یا لوازم تقلبی) می توانند به صورت ناخودآگاه، مکانیزم های اخلاقی ما را تضعیف کرده و حتی نگرش ما نسبت به صداقت دیگران را تحت تأثیر قرار دهند. این بینش، اهمیت توجه به جزئیات ظاهری و نمادین در ایجاد فرهنگ صداقت را یادآور می شود.

کمک خواهی و نوع دوستی: تقلب با انگیزه های خوب؟

یکی از شگفت انگیزترین یافته های آریلی این است که گاهی انسان ها نه برای منفعت شخصی، بلکه برای کمک به دیگران تقلب می کنند! این پدیده را می توان «تقلب آلتریستیک» یا نوع دوستانه نامید. در آزمایش هایی که آریلی انجام داد، شرکت کنندگان فرصت داشتند برای یک شخص دیگر تقلب کنند، حتی اگر از این کار هیچ منفعت مستقیمی نصیب خودشان نمی شد.

نتایج نشان داد که افراد به راحتی برای کمک به دوست یا همکار خود تقلب می کنند، حتی اگر این تقلب از نظر اخلاقی غلط باشد. این رفتار نشان دهنده پیچیدگی بیشتر روان انسان است؛ ما تمایل داریم به کسانی که دوستشان داریم کمک کنیم، حتی اگر این کمک مستلزم عبور از مرزهای اخلاقی باشد. این بینش، درس مهمی برای محیط های کاری و اجتماعی دارد: برای کاهش فریبکاری، علاوه بر کنترل انگیزه های فردی، باید به روابط و پویایی های گروهی نیز توجه کرد.

چگونه فریبکاری را مهار کنیم؟ درس های عملی از پشت پرده ریاکاری

با درک این پیچیدگی ها در روانشناسی تقلب، سوال مهم این است که چگونه می توانیم فریبکاری را مهار کنیم؟ دن آریلی تنها به توضیح مشکل نمی پردازد، بلکه راه حل هایی عملی و درس های کلیدی ارائه می دهد که می تواند در زندگی فردی، خانواده، مدارس و سازمان ها به کار گرفته شود.

1. روشن سازی و تقویت هنجارهای اخلاقی: همانطور که آزمایش های آریلی نشان داد، یادآوری های اخلاقی ساده می توانند تأثیر شگفت انگیزی داشته باشند. باید در خانه، مدرسه و محل کار، هنجارهای صداقت و راستگویی را به وضوح بیان و تقویت کرد. دیوارنوشته های اخلاقی، کدهای رفتاری، یا حتی مرور ارزش های اخلاقی قبل از تصمیم گیری های مهم، می توانند به فعال سازی وجدان کمک کنند.
2. حداقل سازی تضاد منافع در ساختارها و سیستم ها: بهترین راه برای جلوگیری از تقلب ناشی از تضاد منافع، حذف یا کاهش آن در ساختارهای سازمانی و اجتماعی است. به عنوان مثال، در سیستم های پاداش دهی، باید اطمینان حاصل شود که افراد فقط برای انجام کارهایی که به آن ها محول شده پاداش می گیرند، نه برای نتایجی که ممکن است از طریق راه های غیرصادقانه به دست آمده باشند. شفافیت در منافع می تواند به افراد کمک کند تا تصمیمات اخلاقی تری بگیرند.
3. آگاهی از نقاط ضعف انسانی و مدیریت آن ها: از آنجایی که خستگی، استرس و تحلیل رفتگی توانایی خودکنترلی ما را کاهش می دهد، آگاهی از این نقاط ضعف بسیار مهم است. مدیران باید مطمئن شوند که کارکنان فرصت کافی برای استراحت دارند و از آن ها در شرایط فشار و خستگی بیش از حد، انتظار تصمیمات اخلاقی پیچیده نداشته باشند. در زندگی شخصی نیز، باید از تصمیم گیری های مهم در لحظات خستگی مفرط خودداری کرد.
4. ایجاد فرهنگ صداقت و شفافیت در سازمان ها: محیطی که در آن تقلب به صورت اجتماعی پذیرفته شده یا نادیده گرفته می شود، به سرعت به بی صداقتی گسترده تر دامن می زند. رهبران باید با الگوبرداری و ایجاد فضایی که در آن صداقت ارزش محسوب می شود و فریبکاری به سرعت شناسایی و اصلاح می گردد، فرهنگی از شفافیت و اعتماد ایجاد کنند.
5. اهمیت خودآگاهی: «مچ خود را گرفتن» قبل از توجیه تقلب: یکی از قوی ترین ابزارها برای مبارزه با فریبکاری شخصی، خودآگاهی است. انسان ها باید یاد بگیرند که نشانه های قصه بافی درونی خود را تشخیص دهند. وقتی وسوسه تقلب به سراغمان می آید، باید از خود بپرسیم که آیا واقعاً این کار درست است، یا صرفاً در حال ساختن یک داستان برای توجیه رفتارمان هستیم. این وقفه کوتاه برای تأمل، می تواند جلوی بسیاری از فریبکاری های کوچک را بگیرد.
6. نقش اعتماد و مسئولیت پذیری در کاهش تقلب: دن آریلی به طور غیرمستقیم اشاره می کند که اعتماد و مسئولیت پذیری متقابل می تواند به کاهش تقلب کمک کند. وقتی به کسی مسئولیت می دهیم و به او اعتماد می کنیم، در واقع او را در موقعیتی قرار می دهیم که خود را شایسته این اعتماد بداند. این حس مسئولیت پذیری می تواند به عنوان یک عامل بازدارنده قوی عمل کند، زیرا نقض اعتماد، بار روانی بیشتری نسبت به یک تقلب ساده دارد.

مدیریت فریبکاری در جامعه، نیازمند رویکردی چندوجهی است که هم به انگیزه های فردی، هم به پویایی های اجتماعی و هم به ساختارهای محیطی توجه کند. با به کارگیری این درس ها، می توانیم نه تنها دروغگویی های خودمان را بهتر کنترل کنیم، بلکه به ساختن جوامع و سازمان هایی صادقانه تر و قابل اعتمادتر کمک کنیم.

جمع بندی: درک عمیق تر برای جهانی صادقانه تر

کتاب «پشت پرده ریاکاری: چگونه به هرکس دروغ می گوییم، به ویژه به خودمان» نوشته دن آریلی، بیش از یک مجموعه از آزمایش های علمی، یک آینه در برابر روح انسان است. این کتاب نشان می دهد که پدیده دروغگویی و تقلب، به سادگی قابل تقلیل به محاسبات منطقی سود و زیان نیست و از اعماق پیچیدگی های روانشناسی انسان سرچشمه می گیرد.

آریلی با ارائه شواهد قانع کننده ثابت می کند که همه ما، فارغ از میزان خوب یا بد بودنمان، دارای پتانسیل فریبکاری هستیم. این فریبکاری اغلب در مقیاس های کوچک رخ می دهد و توسط مکانیزم قدرتمند «قصه بافی» توجیه می شود تا تصویر اخلاقی ما از خودمان خدشه دار نشود. عوامل مختلفی از جمله خستگی، پذیرش اجتماعی، فاصله از ماهیت مادی تقلب، تضاد منافع و حتی انگیزه های نوع دوستانه، همگی می توانند بر میزان تمایل ما به فریبکاری تأثیر بگذارند.

پیام نهایی این کتاب امیدوارکننده است: با درک عمیق این مکانیزم ها، می توانیم رفتارهای فریبکارانه خود و دیگران را بهتر کنترل کرده و در نتیجه، جوامع و محیط های کاری سالم تری بسازیم. این درک، اولین گام به سوی ایجاد تغییر است. این کتاب به ما یادآوری می کند که صداقت، نه یک ویژگی مطلق، بلکه یک انتخاب آگاهانه است که نیازمند خودآگاهی و تلاش مداوم است.

اگر به درک عمیق تری از چگونگی عملکرد ذهن انسان و ریشه های اخلاقیات در رفتار ما علاقه مند هستید، مطالعه نسخه کامل کتاب «پشت پرده ریاکاری» به شما توصیه می شود. این اثر نه تنها دیدگاه شما را نسبت به خود و اطرافیانتان تغییر خواهد داد، بلکه ابزارهایی برای ارتقای صداقت در زندگی شخصی و حرفه ای شما فراهم خواهد کرد.

درباره دن آریلی و دیگر آثار او

دن آریلی (Dan Ariely) یک روانشناس و اقتصاددان رفتاری برجسته اسرائیلی-آمریکایی است که شهرت جهانی خود را مدیون تحقیقات نوآورانه در زمینه رفتار انسان و تصمیم گیری های غیرمنطقی ماست. او استاد روانشناسی و اقتصاد رفتاری در دانشگاه دوک و همچنین عضو هیئت علمی دانشگاه ویرجینیا است. آریلی به خاطر توانایی اش در ترکیب تحقیقات دانشگاهی با روایت های جذاب و قابل فهم برای عموم، شناخته شده است.

زندگی شخصی آریلی نیز تأثیر بسزایی در رویکرد او به تحقیق داشته است. او در جوانی دچار سوختگی شدید شد که سال ها او را در بیمارستان بستری کرد. این تجربه، او را به تأمل در مورد درد، تصمیم گیری های پزشکی و انگیزه های انسانی واداشت و زمینه ساز بسیاری از پژوهش های بعدی اش شد.

علاوه بر «پشت پرده ریاکاری»، دن آریلی چندین کتاب پرفروش دیگر نیز نوشته است که به کشف جنبه های مختلف رفتار انسان می پردازند:

• نابخردی های پیش بینی پذیر (Predictably Irrational): این کتاب اولین اثر پرفروش آریلی است که چگونگی و چرایی تصمیم گیری های غیرمنطقی انسان ها را بررسی می کند و نشان می دهد که این نابخردی ها اغلب قابل پیش بینی هستند.
• جنبه مثبت بی منطق بودن (The Upside of Irrationality): در این کتاب، آریلی به بررسی جنبه های مثبت و منفی غیرمنطقی بودن انسان ها در زندگی شخصی و کاری می پردازد و نشان می دهد که چگونه می توان از این جنبه ها به نفع خود استفاده کرد.
• صداقتِ صادقانه (Dollars and Sense): این کتاب با تمرکز بر روانشناسی پول و تصمیمات مالی، به ما کمک می کند تا روابط پیچیده خود با پول را درک کرده و انتخاب های مالی بهتری داشته باشیم.

آثار دن آریلی برای هر کسی که به روانشناسی، اقتصاد رفتاری، خودشناسی و بهبود تصمیم گیری ها در زندگی علاقه دارد، بسیار ارزشمند و خواندنی هستند. او با زبانی ساده و سرشار از مثال ها و آزمایش های واقعی، به ما کمک می کند تا جنبه های پنهان رفتار خود و دیگران را بهتر بشناسیم.