معرفی جامع فیلم دونده هزارتو (The Maze Runner)؛ از هزارتوی مرگ تا علاج نهایی

۳ فیلمسه گانه سینمایی

۹۴۸M$فروش جهانی گیشه

۱۵۷M$بودجه کل تولید

سفر به دنیای دونده هزارتو تنها تماشای یک فیلم اکشن نیست؛ بلکه غرق شدن در معماهایی است که هر لحظه حس کنجکاوی و هیجان را در دل بیننده شعله ور می کند. در دورانی که ژانر پادآرمان شهری نوجوانان با آثاری چون بازی های گرسنگی و سنت شکن به اوج محبوبیت خود رسیده بود، دونده هزارتو با تکیه بر معمایی بزرگ و فضایی تاریک تر، توانست مسیر متفاوتی را طی کند. این نوشتار، نگاهی جامع، تحلیلی و موشکافانه به ریشه ها، جزئیات، پشت صحنه و تاثیرات این سه گانه سینمایی خواهد داشت. اگر از طرفداران ژانر علمی تخیلی هستید یا می خواهید پیش از تماشای فیلم ها از تمام زوایای پنهان آن آگاه شوید، این راهنمای کامل برای شما نوشته شده است.

مجموعه رمان های دونده هزارتو شامل پنج کتاب اصلی و دو پیش درآمد است که از سال ۲۰۰۹ آغاز شد و به سرعت به پرفروش ترین کتاب های نیویورک تایمز تبدیل گشت. این رمان ها به دلیل طرح داستانی جذاب، شخصیت پردازی های عمیق و مضامین پادآرمان شهری مورد توجه قرار گرفتند. داستان از جایی آغاز می شود که توماس، نوجوان بی حافظه ای که تنها نام خود را به یاد می آورد، در یک آسانسور به محیطی بسته و مرموز به نام گلید منتقل می شود. موفقیت خیره کننده رمان ها، راه را برای اقتباس سینمایی هموار ساخت و ثابت کرد که این ایده بزرگ پتانسیل تبدیل شدن به یک پدیده جهانی را دارد.

فرآیند اقتباس سینمایی: از کلمات تا تصاویر

انتقال دنیایی به پیچیدگی و وسعت دونده هزارتو از صفحات کتاب به پرده سینما، همواره چالش های فراوانی را به همراه دارد. با این حال، وس بال به عنوان کارگردان، توانست این چالش را به فرصتی برای نمایش خلاقیت تبدیل کند. او که پیش از این با ساخت فیلم های کوتاه و انیمیشن های باکیفیت خود را ثابت کرده بود، با انتخاب بازیگرانی مستعد و ساخت یک تیم قوی، توانست دیدگاه دشنر را به بهترین شکل ممکن به تصویر بکشد. وس بال به جای صرفا بازسازی خط به خط رمان، تلاش کرد تا روح و جوهره داستان را حفظ کرده و در عین حال، آن را برای مدیوم سینما بهینه سازی کند. او با تمرکز بر عناصر بصری، سکانس های اکشن نفس گیر و خلق فضایی مهیب و ناشناخته، توانست بیننده را به عمق هزارتو بکشاند و حس ترس و اضطراب شخصیت ها را به او منتقل کند. موسیقی متن جان پائزانو نیز با استفاده از سازهای کوبه ای و ریتم های قبیله ای، به خوبی حس بدوی بودن و در عین حال تکنولوژیک بودن این دنیا را تقویت کرد.

واکاوی سه گانه سینمایی دونده هزارتو

داستان با ورود ناگهانی و شوکه کننده توماس به محیطی مرموز به نام گِلید آغاز می شود. او بدون هیچ خاطره ای از گذشته، خود را در میان گروهی از پسران نوجوان می یابد که به او خوش آمد می گویند. گلید یک فضای باز و محدود است که توسط دیوارهای عظیم یک هزارتوی پیچیده و دائما در حال تغییر احاطه شده است. هر شب با بسته شدن دروازه های هزارتو، موجودات مکانیکی و هولناکی به نام گریورها در آن پرسه می زنند که هر تماس با آن ها به معنای مرگی حتمی است. توماس، برخلاف دیگر ساکنان گلید که از هزارتو می ترسند و به قوانین آن پایبندند، حس کنجکاوی و شورشگری دارد. او به سرعت جذب گروه دوندگان می شود؛ افرادی شجاع که هر روز وارد هزارتو می شوند تا نقشه ای از آن تهیه کرده و راهی برای فرار بیابند. ورود تریسا، تنها دختر به گلید، و به همراه داشتن پیامی مرموز، مسیر داستان را کاملا تغییر می دهد و توماس را وادار می کند تا برای کشف رازهای گلید و هزارتو، پا به دنیایی ناشناخته بگذارد.

مزایا تعلیق فوق العاده و حفظ حس تنگناهراسی کتاب، طراحی صدای دلهره آور برای هزارتو، معرفی بی نقص شخصیت ها و ریتم تند روایت که مخاطب را خسته نمی کند.

محدودیت ها تغییرات جزئی در خط داستانی نسبت به کتاب که ممکن است طرفداران سرسخت رمان را ناراضی کند، و جلوه های ویژه گریورها در برخی صحنه ها که می توانست واقعی تر و ترسناک تر باشد.

دونده هزارتو: مشقت های اسکرچ (The Scorch Trials – 2015)

قسمت دوم مجموعه، پس از هیجان و رازآلودی هزارتو، شخصیت ها را به دنیایی کاملا متفاوت و گسترده تر می برد. مشقت های اسکرچ فضای محصور و معمایی فیلم اول را کنار می گذارد و با گسترش جهان داستانی، به یک ماجراجویی بقا در یک سرزمین پسا آخرالزمانی تبدیل می شود. پس از فرار از هزارتو، توماس و دوستانش توسط گروهی به ظاهر نجات دهنده به یک پناهگاه منتقل می شوند. آن ها تصور می کنند از دست WCKD رها شده اند، اما به زودی متوجه می شوند که این پناهگاه نیز تنها یک آزمایشگاه دیگر است که توسط WCKD اداره می شود. آن ها از این مکان نیز فرار می کنند و خود را در اسکرچ می یابند؛ سرزمینی ویران شده و بیابانی که پس از شیوع بیماری کشنده زبانه (The Flare) به این وضعیت درآمده است. این دنیای جدید پر از خطرات ناشناخته، از جمله کرانک ها (Cranks)، انسان های آلوده به ویروس که به موجوداتی وحشی و زامبی مانند تبدیل شده اند، و گروه های مقاومت کننده است.

هدف اصلی توماس و یارانش، یافتن گروه مقاومت دست راست (The Right Arm) است که گمان می رود تنها امید برای مقابله با WCKD و پیدا کردن درمانی برای بیماری زبانه باشد. این سفر، آن ها را با حقایق تلخ تری درباره WCKD و اهداف واقعی شان روبرو می کند و مرزهای اخلاقی را زیر سوال می برد. طراحی محیطی ویرانه های شهری و نورپردازی های زرد و خاکی در این فیلم، حس گرما، تشنگی و ناامیدی را به خوبی به مخاطب منتقل می کند. بودجه این فیلم حدود ۶۱ میلیون دلار بود که توانست بیش از ۳۱۲ میلیون دلار در گیشه جهانی فروش داشته باشد و امتیاز ۶.۳ را از IMDb کسب کند.

دونده هزارتو: علاج مرگ (The Death Cure – 2018)

سفر حماسی توماس و دوستانش در علاج مرگ به اوج خود می رسد. این فیلم پایانی برای سه گانه دونده هزارتو است که در آن تمام معماها و کشمکش ها به سرانجام می رسند و شخصیت ها باید برای آخرین بار، با سرنوشت خود و سرنوشت بشریت روبرو شوند. داستان علاج مرگ بلافاصله پس از اتفاقات فیلم دوم آغاز می شود. توماس، نیوت و برندا در تلاش برای نجات مینهو هستند که توسط WCKD دستگیر شده است. آن ها متوجه می شوند مینهو به آخرین شهر (The Last City)، مقر اصلی WCKD، منتقل شده است. این شهر، آخرین دژ بشریت در برابر بیماری زبانه است که توسط دیوارهای عظیم محافظت می شود و بیرون از آن، دنیایی پر از کرانک ها و هرج و مرج حاکم است.

توماس و دوستانش یک عملیات جسورانه و خطرناک را برای نفوذ به شهر و نجات مینهو آغاز می کنند. در این راه، آن ها با مقاومت های شدید WCKD و همچنین گروه های شورشی دیگر روبرو می شوند. در این قسمت، توماس نه تنها به دنبال نجات دوست خود است، بلکه به دنبال کشف علاج واقعی برای بیماری زبانه و همچنین برملا کردن تمام رازهای WCKD است. این سفر نهایی، او را با فداکاری های بزرگ و انتخاب های دردناکی مواجه می کند که سرنوشت همه را رقم می زند. فداکاری دلخراش نیوت و رویارویی نهایی با اوا پیج، از نقاط اوج احساسی و اکشن این فیلم محسوب می شوند که پرونده این سه گانه را با بودجه ۶۲ میلیون دلاری و فروش ۲۸۸ میلیون دلاری به پایان رساند.

تحلیل عمیق تر: جهان دونده هزارتو

دنیای دونده هزارتو بسیار فراتر از یک داستان ساده بقا و فرار است. این مجموعه با لایه های عمیق مضمونی و شخصیت پردازی های ماندگار، توانسته جای خود را در میان آثار برجسته ژانر علمی تخیلی باز کند. سازمان WCKD با شعار شر نیکوست، نمادی از یک نظام توتالیتر است که با توجیه نجات بشریت، دست به آزمایش های غیراخلاقی می زند و آزادی را قربانی می کند. از دست دادن حافظه، یکی از نقاط محوری داستان است. شخصیت ها بدون گذشته ای واضح، مجبور به ساختن هویتی جدید هستند و اهمیت حافظه در شکل گیری آینده را درک می کنند. همچنین این فیلم به بررسی مرزهای اخلاقی علم و فداکاری افراد برای نجات جمع می پردازد و این سوال را مطرح می کند که آیا می توان برای رسیدن به یک هدف والا، از هر وسیله ای استفاده کرد؟

کنترل پادآرمان شهر و توتالیتاریسم سازمان WCKD با شعار شر نیکوست، نمادی از یک نظام توتالیتر است که با توجیه نجات بشریت، دست به آزمایش های غیراخلاقی می زند و آزادی را قربانی می کند.

هویت حافظه و هویت گمشده از دست دادن حافظه، یکی از نقاط محوری داستان است. شخصیت ها بدون گذشته ای واضح، مجبور به ساختن هویتی جدید هستند و اهمیت حافظه در شکل گیری آینده را درک می کنند.

اخلاق فداکاری و اخلاق در علم آیا می توان برای رسیدن به یک هدف والا، از هر وسیله ای استفاده کرد؟ این فیلم به بررسی مرزهای اخلاقی علم و فداکاری افراد برای نجات جمع می پردازد.

بازیگران کلیدی و درخشش آن ها

موفقیت دونده هزارتو تا حد زیادی مدیون انتخاب دقیق بازیگران و عملکرد درخشان آن هاست. دیلن اوبرایان در نقش توماس با بازی پرشور و واقع گرایانه خود، توماس را به شخصیتی قابل باور و دوست داشتنی تبدیل کرد. او توانست رشد توماس از یک نوجوان گیج و ترسو به یک رهبر جسور و فداکار را به خوبی به تصویر بکشد. کایا اسکودلاریو در نقش تریسا با بازی پیچیده خود، شخصیتی مرموز و چندوجهی از تریسا ارائه داد که در طول سه گانه، بیننده را در مورد وفاداری و انگیزه هایش در شک و تردید نگه می داشت.

توماس برودی سنگستر در نقش نیوت با شخصیت پردازی ظریف و عمیق خود، نیوت را به یکی از محبوب ترین شخصیت های مجموعه تبدیل کرد. آرامش، وفاداری و شجاعت پنهان نیوت، با بازی سنگستر به اوج خود رسید و فداکاری او در قسمت پایانی، تاثیری ماندگار بر جای گذاشت. لهجه بریتانیایی و لحن آرام او در میان هیاهوی هزارتو، نقش لنگرگاه احساسی گروه را ایفا می کرد. ویل پولتر در نقش گلی و کی هونگ لی در نقش مینهو نیز با نقش آفرینی های قدرتمند خود، به تکمیل پویایی گروه کمک کردند و هر یک به شکلی، به بخش مهمی از این ماجراجویی تبدیل شدند.

طراحی موجودات: گریورها و کرانک ها

یکی از نقاط قوت بصری این مجموعه، طراحی هیولاهای آن است. گریورها ترکیبی از عناصر بیولوژیک و مکانیکی هستند. آن ها مانند عنکبوت های غول پیکر یا حلزون های زره پوش حرکت می کنند و نیش آن ها حاوی سرمی است که باعث تغییر (The Changing) می شود؛ فرآیندی دردناک که خاطرات را برمی گرداند اما اغلب منجر به جنون و مرگ می شود. در مقابل، کرانک ها در قسمت دوم و سوم، بازتابی از ترس های مدرن نسبت به بیماری های همه گیر و زامبی ها هستند. طراحی آن ها با حرکات spasmodic و چشمان سیاه و رگ های برجسته، حس وحشت خالص را القا می کند و نشان می دهد که ویروس زبانه چگونه انسانیت را از قربانیان خود می گیرد.

مقایسه با رقبا در ژانر پادآرمان شهری

ویژگی	دونده هزارتو	بازی های گرسنگی	سنت شکن (Divergent)
تمرکز اصلی	معمار بقا و کشف حقیقت	رقابت مرگبار و سیاست رسانه ای	دسته بندی اجتماعی و شورش ایدئولوژیک
پویایی قهرمان	اتحاد گروهی و کار تیمی	قهرمان فردی و انزوا	قهرمان فردی و عاشقانه
فضای بصری	تاریک، خشن و علمی تخیلی	درام، سیاسی و هیجانی	اکشن، شهری و ایدئولوژیک

ترتیب تماشا و مطالعه (کتاب ها در برابر فیلم ها)

برای درک کامل این جهان، آگاهی از ترتیب انتشار و ترتیب داستانی بسیار مهم است. ترتیب تماشای فیلم ها بر اساس تاریخ اکران شامل دونده هزارتو (۲۰۱۴)، مشقت های اسکرچ (۲۰۱۵) و علاج مرگ (۲۰۱۸) است. اما برای خواندن کتاب ها، ترتیب پیشنهادی نویسنده به این صورت است: ابتدا دستور قتل (The Kill Order) که پیش درآمد اول است و شیوع ویروس زبانه و سقوط تمدن را نشان می دهد. سپس دونده هزارتو (The Maze Runner) که آغاز ماجرای توماس در گلید است. بعد از آن مشقت های اسکرچ (The Scorch Trials) که سفر به دنیای سوخته را روایت می کند و در نهایت علاج مرگ (The Death Cure) که نبرد نهایی با WCKD را به تصویر می کشد. کتاب پنجم یعنی کد تب (The Fever Code) نیز پیش درآمد دوم است که نحوه ساخت هزارتو و پاک شدن حافظه توماس و تریسا را روایت می کند و خواندن آن پس از اتمام سه گانه اصلی توصیه می شود.

سوالات متداول